GLOBAL YOKSULLUK SORUNU
COŞKUN CAN AKTAN & İSTİKLAL Y. VURAL
Globalleşmenin beraberinde zenginlik mi yoksa yoksulluk mu getirdiği gerek uzmanlar arasında, gerekse sade vatandaşlar arasında oldukça tartışmalı bir konuyu oluşturmaktadır. Kimileri globalleşmeyi zenginleşmenin bir yolu olarak değerlendirirlerken, kimileri de globalleşmeyi zengin ile yoksul arasındaki uçurumu daha da derinleştiren bir süreç olarak görmektedirler.
Acaba, globalleşen dünyada gelir dağılımında adaletsizlik ve yoksulluk sorunu giderek daha mı büyümektedir? Globalleşme sürecinin gelir dağılımı ve yoksulluk üzerindeki etkileri nelerdir? İnsani gelişme yönünden ülkeler arasındaki farklılıklar hangi boyutlardadır? Bu konuda açıklamalar yapmadan önce dünyada gelir dağılımı, yoksulluk ve insani gelişme konusunda bazı özet istatistiki verileri ortaya koymakta yarar görüyoruz.
Dünya Bankası istatistiklerine göre 2000 yılında üst gelirli ülkelerde kişi başına düşen milli gelir ortalaması 27.680 dolardır. Düşük gelirli ülkelerde ise kişi başına düşen GSMH sadece 410 dolardır. Türkiye ise 3.100 dolarla orta-üst gelirli ülkeler kategorisinde yer almaktadır. Satın alma gücü paritesi yönünden ise gelir gruplarına göre durum şu şekildedir: Üst gelirli ülkelerde kişi başına düşen GSMH ortalaması 27.770, düşük gelirli ülkelerde kişi başına düşen GSMH ortalaması 1.980, Türkiye’de ise 7.030 dolardır.
Bu verilerden çok açık bir şekilde anlaşılacağı üzere ekonomik refah düzeyi yönünden zengin ve yoksul ülkeler arasında büyük bir uçurum bulunmaktadır.
Tablo X-1’de ise dünyada kişisel gelir dağılımı yönünden göreceli olarak eşitsizliğin en kötü ve yine göreceli olarak en iyi olduğu 10 ülke gösterilmiştir. En son yapılan gelir dağılımı araştırmaları çerçevesinde dünyada gelir dağılımında eşitsizliğin en kötü olduğu ülkelerin başlıcaları şunlardır: Guatemala, Paraguay, Brezilya, Sierra Leona, Güney Afrika, Merkezi Afrika Cumhuriyeti, Kolombiya vs. Bu ülkelerde nüfusun en alt yüzde 20’lik kısmının milli gelirden aldığı pay ile nüfusun en üst yüzde 20’lik kısmının milli gelirden aldığı pay arasında ciddi bir uçurum bulunmaktadır. Örneğin, Guatemala’da en yoksul yüzde 20’lik kesimin milli gelirden aldığı pay yüzde 2.1 iken, en zengin yüzde 20’lik kesimin milli gelirden aldığı pay yüzde 63 dür.
Dünyada zengin ile yoksul arasındaki gelir eşitsizliğinin göreceli olarak daha iyi olduğu başlıca 10 ülke ise şunlardır: Slovak cumhuriyeti, Japonya, Avusturya, Finlandiya, Çek Cumhuriyeti, Beyaz Rusya, Norveç, Mısır, İsveç, Belçika ve Lao. Bu ülkelerde en yoksul ile en zengin arasında milli gelirden aldıkları pay oranı yönünden fark giderek kapanmaktadır. Örneğin, Japonya’da en yoksul yüzde 20’lik kesimin milli gelirden aldığı pay yüzde 10.6 iken, en zengin yüzde 20’lik nüfusun milli gelirden aldığı pay yüzde 35.7 dir. Bu oranlar tabloda yeralan diğer ülkelerde de benzer durumdadır.
Tablo X-1: Dünyada Gelir Dağılımındaki Eşitsizliğin Göreceli Olarak En Kötü ve En İyi Olduğu 10 Ülkenin Karşılaştırılması
|
|
En Yoksul % 20’lik Kesimin Milli Gelirden Aldığı Pay |
En Zengin % 20’lik Kesimin Milli Gelirden Aldığı Pay |
|
|
Eşitsizliğin En Kötü Olduğu 10 Ülke |
|
|
|
|
|
|
||
|
1. Guatemala 2. Paraguay 3. Brezilya 4. Sierre Leone 5. Güney Afrika 6. Merkezi Afrika Cumh. 7. Lesetho 8. Nijer 9. Swaziland 10. Kolombiya |
2,1 2,3 2,5 1,1 2,9 2,0 2,8 2,6 2,7 3,0 |
63,0 62,4 63,8 63,4 64,8 65,0 60,1 53,3 64,4 60,9 |
|
|
Eşitsizliğin Göreceli Olarak Daha Adil Dağıldığı 10 Ülke |
|
|
|
|
1. Slovak Cumh. 2. Japonya 3. Avusturya 4. Finlandiya 5. Çek Cumh. 6. Beyaz Rusya 7. Norveç 8. Mısır 9. İsveç 10. Belçika 11. Lao |
11,9 10,6 10,4 10,0 10,3 11,4 9,7 9,8 9,6 9,5 9,6 |
31,4 35,7 33,3 35,9 35,9 33,3 35,8 39,0 34,5 34,5 40,2 |
|
|
Kaynak: World Bank, World Development Report, 2000/2001, s.282-284’deki verilerden yararlanılarak tarafımızdan düzenlenmiştir. |
|||
|
|
|
|
|
Dünyada yoksulluğun boyutlarını bütünsel olarak görebilmek için gerek ulusal düzeyde gelir dağılımı araştırmalarını yürüten istatistik kuruluşlarının yaptıkları araştırmaların. gerekse uluslararası kuruluşların yaptıkları araştırmaların sonuçları son derece önem taşımaktadır. Ulusal düzeyde yapılan gelir dağılımı araştırmalarında kişilerin kendilerini ve ailelerini geçindirebilecek belirli bir minimum gelir esas alınmakta ve bu gelirin altında gelire sahip olan nüfus “yoksul” olarak adlandırılmaktadır. Ulusal düzeyde yapılan araştırmaların metodolojileri ve hesaplama yöntemleri birbirinden farklılıklar gösterdiğinden genel olarak ülkelerarası karşılaştırmalar yapmak doğru ve güvenilir değildir. Bununla birlikte tüm gelir dağılımı araştırmaları nihayetinde bir tahminden öteye anlam taşımadığından bu yapılan araştırmaların sonuçlarından yararlanmak pekala mümkündür.
Uluslararası kuruluşların gelir yoksulluğu araştırmaları ise ulusal düzeyde yapılan araştırmalardan farklıdır. Dünyada halen gelir dağılımı konusunda düzenli ve kapsamlı gelir dağılımı istatistiklerini yapan kuruluşların başında Dünya Bankası gelmektedir. Dünya Bankası, günlük 1 Dolar ya da 2 Dolar’ın altında bir gelirle yaşamını idame ettirmek zorunda olan nüfusu “yoksul” olarak adlandırılmaktadır. Şüphesiz, Dünya Bankası’nın bu metodolojisi de bazı iktisatçılar tarafından eleştirilmektedir.
Tablo X-2’de gelir yoksulluğunun bölgeler itibariyle görünümünü ortaya koyan veriler sunulmaktadır. Sözkonusu tablodaki verilere göre tüm dünyada 1.1 milyar insan günde 1 dolardan daha az bir gelirle yaşamını idame ettirmektedir. Bu nüfusun önemli bir kısmı Güney Asya, Sahra Altı Afrika ve Doğu Asya’da yaşamaktadır. Güney Asya’daki yoksul nüfus sayısı (1 doların altında gelire sahip insan sayısı) 522 milyon olarak tahmin edilmektedir. Doğu Asya ve Pasifik bölgesinde yaşayan nüfusun 278 milyon, Sahra Altı Afrika bölgesinde ise yoksul insan sayısının 291 olduğu tahmin edilmektedir.
Tablo X-3’de ayrıca kafa sayısı indeksi (head count index) esas alınarak dünyada çeşitli bölgelerde yoksul nüfus oranına ilişkin yapılan tahminler yer almaktadır. Tablodaki verilere göre Sahra Altı Afrika bölgesinde yoksul nüfus oranı yüzde 46.3, Güney Asya’da ise yüzde 40’dır.
Buraya kadar yaptığımız açıklamalarda dünyada gelir dağılımı ve gelir yoksulluğu konusunda bazı açıklamalar yapmış bulunuyoruz. Sunulan tablo ve şekillerden çok açık olarak anlaşıldığı üzere dünyada bölgeler ve ülkeler arasında gelirin dağılımı yönünden çok ciddi dengesizlikler bulunmaktadır.
Seçilmiş bazı temel mal ve hizmet tüketimlerine baktığımızda ülkeler arasında çok derin uçurumların varolduğunu görüyoruz. Örneğin, telefon hizmetlerine erişim yönünden gelişmiş ve az gelişmiş ülkeler arasında belirgin bir farklılık bulunmaktadır. ABD, Danimarka, İsviçre, Kanda gibi ülkelerde 1000 kişi başına düşen telefon hat sayısı 500 ve üzerinde iken, Kamboçya, Kongo, Çad, Afganistan ve Nijer gibi ülkelerde sadece 1 dir. Temel tüketim maddelerinden birisi olan et tüketimine baktığımızda gelişmiş ülkelerde kişi başına yıllık et tüketiminin 100 kilogram ve üzerinde olduğunu, buna karşın Bangladeş, Gine, Malawi, Burundi ve Hindistan gibi ülkelerde yıllık et tüketiminin yıllık 3 ila 4 kilogram olduğunu görmekteyiz. (UNDP, 1998: 50-51.
Eğitim ve sağlık harcamaları yönünden de gelişmiş ülkeler ve az gelişmiş ülkeler arasında ciddi farklılıklar bulunmaktadır. Gelişmiş ülkelerde kişi başına yıllık sağlık harcaması 2000 ila 3000 dolar arasındadır. Oysa bu rakam az gelişmiş ülkelerin bir çoğunda 10 dolar ve aşağısındadır. Yıllık öğrenci başına eğitim harcaması için de benzer bir durum sözkonusudur. Tabloda yer alan Sri Lanka, Nepal, Mozambik, Çin, Madagaskar gibi ülkelerde yıllık eğitim harcaması 40-60 dolar arasında iken başlıca gelişmiş ülkelerde sözkonusu harcamanın 10.000 ila 15.000 dolar arasında olduğu tahmin edilmektedir.
Zengin ve yoksul milletlerin ihtiyaçları ve harcamalarının kompozisyonunu bir başka tablo çok daha çarpıcı biçimde ortaya koymaktadır. Tablo X-4 ve X-5’te Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) adlı kuruluş uzmanları tarafından yapılan bazı tahminler sunulmaktadır. Tablodaki verileri kısaca yorumlamaya çalışalım.
Tablo X-2: Dünyada Gelir Yoksulluğunun Bölgesel Görünümü
(Günde 1 Doların Altında Bir Gelire Sahip Yoksul Nüfus Oranı ve Yoksul Sayısı)
|
Bölge |
Araştırmanın Kapsadığı Nüfus % |
Yoksul Sayısı (Milyon) |
||||
|
1987 |
1990 |
1993 |
1996 |
1998 |
||
|
Doğu Asya ve Pasifik (Çin Hariç) |
90,8 71,1 |
417,5 114,1 |
452,4 92,0 |
431,9 83,5 |
265,1 55,1 |
278,3 65,1 |
|
Avrupa ve Merkezi Asya |
81,7 |
1,1 |
7,1 |
18,3 |
23,8 |
24,0 |
|
Latin Amerika ve Karayipler |
88,0 |
63,7 |
73,8 |
70,8 |
76,0 |
78,2 |
|
Orta Doğu ve Kuzey Afrika |
52,5 |
9,3 |
5,7 |
5,0 |
5,0 |
5,5 |
|
Güney Asya |
97,9 |
474,4 |
495,1 |
505,1 |
531,7 |
522,0 |
|
Sahra Altı Afrika |
72,9 |
217,2 |
242,3 |
273,3 |
289,0 |
290,9 |
Toplam(Çin Hariç) |
88,1 84,2 |
1,183,2 879,8 |
1,276,4 915,9 |
1,304,3 955,9 |
1,190,6 980,5 |
1,198,9 985,7 |
Kaynak: World Bank, Poverty Reduction and the World Bank Progress in Fiscal 1999, August 10, 2000.
Tablo X-3: Dünyada Gelir Yoksulluğunun Bölgesel Görünümü
(Günde 1 Doların Altında Bir Gelire Sahip Yoksul Nüfus Oranı)
|
Bölge |
Araştırmanın Kapsadığı Nüfus % |
Kafa Sayısı İndeksi (Yoksul Nüfus Oranı) (%) |
||||
|
1987 |
1990 |
1993 |
1996 |
1998 |
||
|
Doğu Asya ve Pasifik (Çin Hariç) |
90,8 71,1 |
26,6 23,9 |
27,6 18,5 |
25,2 15,9 |
14,9 10,0 |
15,3 11,3 |
|
Avrupa ve Merkezi Asya |
81,7 |
0,2 |
1,6 |
4,0 |
5,1 |
5,1 |
|
Latin Amerika ve Karayipler |
88,0 |
15,3 |
16,8 |
15,3 |
15,6 |
15,6 |
|
Orta Doğu ve Kuzey Afrika |
52,5 |
4,3 |
2,4 |
1,9 |
1,8 |
1,9 |
|
Güney Asya |
97,9 |
44,9 |
44,0 |
42,4 |
42,3 |
40,0 |
|
Sahra Altı Afrika |
72,9 |
46,6 |
47,7 |
49,7 |
48,5 |
46,3 |
Toplam(Çin Hariç) |
88,1 84,2 |
28,3 28,5 |
29,0 28,1 |
28,1 27,7 |
24,5 27,0 |
24,0 26,2 |
|
Kaynak: World Bank, Poverty Reduction and the World Bank Progress in Fiscal 1999, August 10, 2000. |
||||||
Tüm dünyada temel eğitim hizmetlerinin arzu edilir bir ölçüde sunulabilmesi için sadece 6 Milyar dolara ihtiyaç bulunmaktadır. Oysa sadece ABD’de kozmetik ürünler için bir yılda harcanan para 8 Milyar dolar civarında tahmin edilmektedir.
Tablo X-4: Dünyada Temel İnsani İhtiyaçların Karşılanması
İçin Gerekli Harcamalar
|
Temel İnsani İhtiyaçların Karşılanması İçin Gerekli Para |
Milyar Dolar |
|
Tüm dünyada temel eğitim harcamaları için gerekli para |
6 |
|
Tüm dünyada sağlıklı içme suyu ve kanalizasyon alt yapısı için gerekli para |
9 |
|
Kadınlara sağlıklı doğum yapabilmeleri için gerekli para |
12 |
|
Temel sağlık hizmetleri için gerekli para |
13 |
|
Temel sosyal hizmetlerin karşılanması için gerekli para |
40 |
Tablo X-5: Dünyada Temel İnsani İhtiyaçlar Dışında Çeşitli
Mal ve Hizmetler İçin Harcanan Para
|
Temel İnsani İhtiyaçlar Dışında Kalan Çeşitli Mal ve Hizmetler İçin Harcanan Para |
Milyar Dolar |
|
ABD’nde kozmetik ürünler için 1 yılda harcanan para |
8 |
|
Avrupa’da dondurma için 1 yılda harcanan para |
11 |
|
ABD ve Avrupa’da parfüm için harcanan para |
12 |
|
ABD ve Avrupa’da evde beslenen kedi-köpek vs. hayvanlar için harcanan para |
17 |
|
ABD’de sigara için harcanan para |
50 |
|
Avrupa’da alkollü içecekler için harcanan para |
105 |
|
Tüm dünyada uyuşturucu için harcanan para |
400 |
|
Tüm dünyada askeri harcamalar için gerekli para |
780 |
Tüm dünyada temiz içme suyu ve kanalizasyon hizmetlerinin arzu edilir biçimde sunulabilmesi için 9 milyar dolar paraya ihtiyaç olduğu tahmin edilmektedir. Oysa sadece Avrupa’da yıllık dondurma tüketimine ayrılan para yaklaşık 11 milyar dolar olarak tahmin edilmektedir. Öte yandan, Avrupa ve Amerika’da evcil hayvanlar için harcanan paranın 17 milyar dolayında olduğu tahmin edilmektedir.
Çarpıcı bazı rakamları daha ortaya koymakta yarar vardır. Örneğin, Avrupa’da alkollü içecekler için yılda harcanan para 105 milyar dolar, tüm dünyada askeri harcamalar için harcanan para 780 milyar dolardır.
Tüm bu ilginç ve çarpıcı rakamlar ışığında globalleşen dünyada zengin ile yoksul insanların ihtiyaçları ve yapılan harcamaların ne denli farklı olduğu görülebilmektedir.
İnsani yoksulluk (human poverty), Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından geliştirilmiş yeni bir yoksulluk ölçütüdür. Gelir yoksulluğu, yaşamın idame ettirilmesi için asgari düzeyde gerekli gelir düzeyi ile ölçülüyor. Bu anlamda, gelir yoksulluğu, satın alma gücünden yoksun olma anlamına geliyor. Gelir yoksulluğu hesaplamalarında genellikle bir ülkede belirli miktarda yiyecek satın almak için gerekli gelir, “yoksulluk sınırı” olarak tanımlanıyor. İnsani yoksulluk ise bir kısım bireylerin insanca yaşam imkanlarına sahip olmaması anlamına geliyor. UNDP, gelişmekte olan ülkelerde insani yoksulluğu üç kriterden yola çıkarak hesaplamaktadır:
....................
........................
..........................
UNDP tarafından 200 yılında yayınlanan İnsani Yoksulluk araştırmasının sonuçlarını şu şekilde özetleyebiliriz: (UNDP, 2000: 172-173.)
1. Araştırmaya dahil edilen toplam 85 ülke arasında insani yoksulluğun en fazla veya başka bir ifadeyle en yaygın olduğu ülkeler sırasıyla Nijer, Burkina Faso, Etyopya, Orta Afrika Cumhuriyeti ve Mali’dir. Buna karşın göreceli olarak insani yoksulluğun daha az boyutlarda olduğu tahmin edilen ülkeler ise şunlardır: Uruguay, Kosta Rika, Küba, Şili, Fiji ve Ürdün. Türkiye, toplam 85 ülke arasında insani yoksulluğun göreceli olarak en az olduğu ülkeler yönünden yapılan sıralamada 25. sırada bulunmaktadır.
İnsani yoksulluğun en ileri düzeyde olduğu Nijer’de, insani yoksulluğun göreceli olarak en az yaşandığı Uruguay’da ve Türkiye’ye mevcut verileri ortaya koymak bize karşılaştırma yapma imkanı sağlamaktadır. İnsani gelişme kriterleri yönünden bu üç ülkenin durumu şu şekildedir:
2. 40 yaşından daha uzun bir yaşama imkanına sahip olmayan nüfus oranı Nijer’de 35,2, Uruguay’da 5.0, Türkiye’de ise 9.3 dür.
3. Nijer’de toplam nüfusun yüzde 85.3’ü, Uruguay’da yüzde 2.4’ü, ülkemizde ise yüzde 16’sı okuma yazma bilmemektedir.
Temiz içme suyundan mahrum olan nüfus oranı Nijer’de yüzde 39, Uruguay’da ise yüzde 5’tir. Ülkemizde ise nüfusun yaklaşık yarısının temiz içme suyundan mahrum olduğu tahmin edilmektedir.
4. Nijer’de sağlık hizmetlerinden mahrum bulunan nüfus oranı yüzde 70’tir. Uruguay’da ve ülkemizde ise herkesin genel olarak temel sağlık hizmetlerine erişiminin mümkün olduğu tahmin edilmektedir.
5. Nijer’de nüfusun yüzde 81’i kanalizasyon hizmetlerinden mahrum olarak yaşamaktadır. Uruguay’da bu konuda veri elde edilememiştir. Ülkemizde ise bu oran yüzde 20’dir.
6. İnsani yoksulluk kriterlerinden bir diğeri ise 5 yaşın altında yetersiz beslenen nüfus oranıdır. Nijer’de sözkonusu oran yüzde 50, Uruguay’da yüzde 5 ve ülkemizde ise yüzde 10’dur.
Bu açıklamalarımızdan anlaşıldığı üzere az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler insani yoksulluk sorunu ile karşı karşıya bulunmaktadırlar ve bu sorun özellikle az gelişmiş ülkelerde çok ciddi boyutlardadır.
Yoksulluk sorunu genel olarak az gelişmiş ve gelişmiş ülkelerin bir sorunu olarak bilinir. Ancak gelişmiş ülkelerde de insani yoksulluk sorunu mevcuttur. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı adını taşıyan organizasyonun gelişmiş ülkelerde insani yoksulluk araştırmasının sonuçlarını burada özetlemekte yarar görüyoruz.
Doğumda 60 yaş ve üzerinde yaşam imkanına sahip olmayan nüfus oranı bazı ülkelerde diğerlerine oranla göreceli olarak yüksek bulunmaktadır. Örneğin, ABD’de bu oran yüzde 12.4 iken, Norveç’te sözkonusu oran yüzde 8.9’dur.
Fonksiyonel açıdan okuma yazma imkanını sahip olmayan nüfus oranı da ülkeden ülkeye değişmekle birlikte İskandinav ülkelerinde belirtilen oranın daha düşük olduğu görülmektedir. ABD’de nüfusun yüzde 20.7’si fonksiyonel okur yazarlık imkanına sahip değildir. Sözkonusu oran Norveç’te yüzde 8.5 dir. Uzun dönem işsizlik oranı da insani gelişmenin temel göstergelerinden birisidir. Bazı ülkelerde işsizlik sorununun daha ciddi bir sorun olduğu görülmektedir.
UNDP, gelir yoksulluğunu da insani yoksulluğun bir temel göstergesi olarak ele almaktadır. Kullanılabilir kişisel gelirin yüzde 50’sinden daha az bir kısmına sahip nüfus yüzdesi Norveç’te 5.8 iken, bu oran ABD’de 17.3 dür.
Birleşmiş Milletler bünyesinde oluşturulan Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) adını taşıyan ünite tarafından 1990 yılından bu yana “İnsani Gelişme Raporu” adını taşıyan bir yıllık araştırma yayınlanmaktadır. Bu raporda ülkelerarası sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeylerini karşılaştırmak için İnsani Gelişme İndeksi (Human Development Index) adı verilen bir indeks geliştirilmiştir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı, yayınladığı raporda ülkeler arasındaki gelişme düzeyinin sadece kişi başına milli gelirdeki artışla (ekonomik büyüme) ölçülmesinin doğru olmadığını ifade etmektedir. Bir ülkedeki milli gelir artışının yüksek olması, o ülkenin gelişmiş ülke olarak kabul edilmesi için yeterli değildir. Ekonomik büyüme kavramının dışında “sosyo-ekonomik gelişme” kavramı ülkeler arasındaki refah ve yaşam standardını açıklamak için daha doğrudur. Başlıca bu gerekçelerden hareketle hazırlanan İnsani Gelişme Raporu’nda sosyo-ekonomik gelişme düzeyi başlıca üç kriterden yola çıkarak tespit edilmektedir :
......................
.........................
...........................
UNDP’nin 1998 yılı verilerine göre yaptığı araştırmanın sonuçlarına göre ülkeler başlıca üç kategoride toplanmıştır: Yüksek düzeyde insani gelişme kategorisi, orta düzeyde insani gelişme düzeyi kategorisi, düşük düzeyde insani gelişme düzeyi kategorisi.
174 ülke arasında insani gelişmişlik yönünden en ileri olan ülkelerin başında Kanada, Norveç ve ABD gelmektedir. Örneğin, Kanada’da ortalama yaşam beklentisi 79.1 yıl, okuma yazma oranı yüzde 99, okullaşma oranı yüzde 100, SGP cinsinden GSYİH ise 23.582 dolar olarak hesaplanmıştır. Sıralamada en başlarda yeralan ülkelerde bu veriler birbirine oldukça yakındır. Batı’nın gelişmiş ülkeleri arasında insani gelişme yönünden önemli farklılıklar bulunmamaktadır. (Tablo X-6.)
İnsani gelişme indeksi sıralamasında en altta yeralan ülke ise Sierre Leone’dır. Bu ülkedeki verileri de yukarıdaki ülkelerle karşılaştırma açısından sunmakta yarar bulunmaktadır. Sierre Leone’da ortalama yaşam beklentisi yaklaşık Kanada’daki ortalama yaşam beklentisinin yarısı kadardır. Kanada’da bir kişinin doğumda yaşam beklentisi yaklaşık 80 yıl iken, Sierre Leone’da sadece 38 yıldır. Sierre Leone’de okuma yazma bilenlerin oranı yüzde 31, okullaşma oranı ise yüzde 24’tür. Kişi başına milli gelir ise bu ülkede 458 dolar olarak tahmin edilmiştir.
Düşük düzeyde insani gelişme kategorisinde yeralan diğer bazı ülkeler şunlardır: Nijerya, Burkina Faso, Etyopya, Burundi, Gine Bissau, Mozambik, Çad, Orta Afrika Cumhuriyeti, Mali, Ruanda, Malawi, Gine.
Türkiye, 174 ülke arasında insani gelişme indeks sıralamasında 85. sırada yeralmaktadır. Ülkemizde ortalama yaşam beklentisi 69.3 yıl, okuma yazma oranı yüzde 84, okullaşma oranı yüzde 61 olarak tahmin edilmiştir. Ülkemizde tahmin edilen kişi başına milli gelir (SGP cinsinden) ise 6.442 dolardır. Türkiye ile yüksek düzeyde insani gelişme kategorisi içerisinde yeralan ülkelerin bir çoğu arasında ciddi bir uçurum olduğu hemen dikkati çekmektedir. Buna karşın, Türkiye, insani gelişme yönünden sıralamada en altlarda yeralan ve pek çoğu Afrika ülkesi olan ülkelerden çok daha iyi bir konumdadır.
Buraya kadar sunulan istatistiki verilerden çok açık olarak anlaşıldığı üzere dünyada ülkeler arasında kişi başına düşen gelir dağılımı, milli gelirin nüfus yüzdeleri arasındaki dağılımı, gelir ve insani yoksulluk ve aynı zamanda insani gelişme yönünden çok ciddi anlamda dengesizlikler bulunmaktadır. Acaba bu dengesizliklerin ortaya çıkmasında globalleşme sürecinin etkileri ne olmuştur? Dünyadaki gelir eşitsizliklerinin ve yoksulluğun ortaya çıkmasına globalleşme süreci mi sebep olmuştur? Yoksa globalleşme süreci, dünyadaki eşitsizliklerin ve yoksulluğun ortadan kaldırılması açısından bir fırsat mıdır? Önemle belirtmek gerekir ki, bu belirtilen konularda bilimselve objektif sonuçlara ulaşmak gerçekten kapsamlı ampirik çalışmalara ihtiyaç göstermektedir. İktisatçıların ve konuyla ilgilenen uzman ya da uzman olmayan kişilerin globalleşmenin gelir dağılımı, yoksulluk ve insani gelişme üzerindeki etkileri konusundaki görüşleri arasında farklılıklar bulunmaktadır. Kimileri globalleşmeyi olumlu bir süreç olarak ele alırken, kimileri globalleşmenin zengin ile yoksul arasındaki uçurumu daha da genişlettiği görüşündedirler.
Tablo X-6: İnsani Gelişme Yönünden En İyi ve En Kötü Konumda
Bulunan Ülkeler (1998)
|
İnsani Gelişme İndeks Sıralaması
|
Ortalama Yaşam Beklentisi (Yıl) 1998
|
Yetişkinlerde Okuma Yazma Oranı % (15 Yaş ve Üzeri) 1998 |
Okullaşma Oranı % 1998
|
Reel Kişi Başına GSYİH (SGP) Dolar 1998 |
İnsani Gelişme İndeks Değeri 1998 |
|
Yüksek İnsani Gelişme 1. Kanada 2. Norveç 3. ABD 4. Avustralya 5. İzlanda 6. İsviçre 7. Belçika 8. Hollanda 9. Japonya 10. İngiltere 11. Finlandiya 12. Fransa 13. İsviçre 14. Almanya 15. Danimarka
Düşük İnsani Gelişme |
79,1 78,3 76,8 78,3 79,1 78,7 77,3 78,0 80,0 77,3 77,0 78,2 78,7 77,3 75,7 |